Khám phá đa dạng các form C/O và quy định liên quan năm 2026

Trong hoạt động thương mại quốc tế, Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin - C/O) đóng vai trò then chốt trong việc xác định nguồn gốc sản phẩm, từ đó xác định các chính sách ưu đãi về thuế quan và các quy định liên quan khác. Hiểu rõ về các form C/O là yếu tố cần thiết để doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các mẫu C/O phổ biến và các quy định pháp lý liên quan trong năm 2026.

Các loại Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) phổ biến hiện nay

Thế giới thương mại ngày càng đa dạng với nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) được ký kết, kéo theo sự ra đời của nhiều loại C/O khác nhau. Mỗi form C/O lại có những quy định và phạm vi áp dụng riêng biệt.

C/O mẫu A

C/O mẫu A là loại giấy chứng nhận xuất xứ ưu đãi, được sử dụng cho hàng hóa xuất khẩu từ các nước đang phát triển tới các nước phát triển thuộc hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP - Generalized System of Preferences). Mục đích chính của mẫu này là tạo điều kiện thuận lợi cho các nước này trong hoạt động xuất khẩu thông qua việc được áp dụng mức thuế ưu đãi.

C/O mẫu B

Ngược lại với mẫu A, C/O mẫu B là loại giấy chứng nhận xuất xứ không ưu đãi. Mẫu này được sử dụng để xác nhận nguồn gốc hàng hóa trong các trường hợp không thuộc các hiệp định ưu đãi thương mại cụ thể. Đây là form C/O mang tính chất thông tin chung, không gắn liền với các lợi ích về thuế quan đặc biệt.

C/O mẫu D (Form D)

Form D là Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa được cấp cho các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang các quốc gia thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và đáp ứng các quy tắc xuất xứ trong Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA). Mẫu C/O này cho phép hàng hóa được hưởng các ưu đãi thuế quan theo cơ chế ACFTA.

C/O mẫu E (Form E)

Form E là giấy chứng nhận xuất xứ áp dụng cho hàng hóa xuất khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Trung Quốc (ACFTA). Từ ngày 01/03/2011, tất cả các lô hàng nhập khẩu vào Trung Quốc hoặc xuất khẩu từ Trung Quốc muốn hưởng ưu đãi theo ACFTA đều phải sử dụng C/O Mẫu E mới theo quy định tại Thông tư 36/2010/TT-BCT.

C/O mẫu EAV (Form EAV)

Form EAV là giấy chứng nhận xuất xứ dành cho hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các nước thuộc Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU) theo Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EAEU. Mẫu này được quy định chi tiết tại Thông tư số 21/2016/TT-BCT.

C/O mẫu AK (Form AK)

Form AK áp dụng cho hàng hóa xuất nhập khẩu giữa các nước thuộc khối ASEAN và Hàn Quốc, theo Hiệp định Khu vực Thương mại Tự do ASEAN - Hàn Quốc. Quy định về mẫu này được nêu rõ trong Thông tư số 20/2014/TT-BCT.

C/O mẫu AJ (Form AJ)

Tương tự như Form AK, Form AJ là giấy chứng nhận xuất xứ trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN - Nhật Bản. Mẫu này xác nhận hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ của hiệp định, tạo điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan.

C/O mẫu VJ (Form VJ)

Form VJ là giấy chứng nhận xuất xứ áp dụng cho hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Nhật Bản theo Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA). Đây là một trong các form C/O quan trọng cho hoạt động giao thương song phương.

Các loại C/O khác

Ngoài các mẫu phổ biến kể trên, còn có nhiều loại C/O khác phục vụ các hiệp định thương mại cụ thể, bao gồm:

• Form AI: Dùng cho Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN - Ấn Độ.
• Form AANZ: Dùng cho Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN - Australia - New Zealand.
• Form VC: Dùng cho Hiệp định Thương mại Việt Nam - Chile.
• Form S: Dùng cho Hiệp định Thương mại Việt Nam - Lào và Việt Nam - Campuchia.
• Form CPTPP: Dùng cho Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương.
• Form VI, Form VK, Form VN-CU, Form X,...

Quy định pháp luật chung về C/O và tự chứng nhận xuất xứ

Bên cạnh các thông tư quy định chi tiết cho từng mẫu C/O, Việt Nam còn có các văn bản pháp luật chung điều chỉnh về vấn đề này. Thông tư số 49/2025/TT-BCT và Thông tư số 44/2023/TT-BCT là những ví dụ điển hình, quy định về Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong các Hiệp định Thương mại. Đặc biệt, Thông tư số 40/2025/TT-BCT đã quy định rõ về việc cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa và chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, đây là một bước tiến quan trọng trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Trong những năm gần đây, việc áp dụng C/O qua Internet và Tự chứng nhận xuất xứ ngày càng được đẩy mạnh nhằm số hóa và tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp, phù hợp với xu hướng phát triển của thương mại điện tử toàn cầu.

Làm thế nào để lựa chọn đúng form C/O?

Việc lựa chọn đúng mẫu C/O phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm:

1. Quốc gia xuất khẩu và nhập khẩu: Mỗi hiệp định thương mại sẽ có form C/O riêng.
2. Loại hàng hóa: Một số hàng hóa có thể có quy tắc xuất xứ riêng.
3. Yêu cầu của đối tác nhập khẩu: Đôi khi, đối tác nhập khẩu có thể yêu cầu cụ thể về loại C/O.
4. Mục đích sử dụng: Hàng hóa có thuộc diện được hưởng ưu đãi thuế quan hay không.

Doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ các quy định của từng hiệp định thương mại và tham khảo ý kiến từ cơ quan hải quan hoặc các chuyên gia xuất nhập khẩu để đảm bảo lựa chọn đúng form C/O, tránh các rắc rối không đáng có trong quá trình thông quan.

Lời khuyên từ chuyên gia

Để tối ưu hóa quy trình và đảm bảo tuân thủ pháp luật, các doanh nghiệp nên:

• Luôn cập nhật các quy định mới nhất về C/O và quy tắc xuất xứ.
• Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ theo yêu cầu.
• Tham khảo ý kiến chuyên gia hoặc cơ quan chức năng khi có vướng mắc.
• Tận dụng các công cụ trực tuyến và hình thức tự chứng nhận xuất xứ khi đủ điều kiện.

Việc nắm vững kiến thức về các form C/O không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các sai sót trong thủ tục hải quan mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường quốc tế với điều kiện ưu đãi nhất.