Lương Như Hộc: Ông Tổ Nghề Khắc Bản Gỗ In và Con Đường Mang Nghề Về Việt Nam

Lương Như Hộc, một nhân vật lịch sử quan trọng thời Hậu Lê, không chỉ là một vị quan mà còn là người có công lớn trong việc truyền bá và phát triển nghề khắc bản gỗ in tại Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với hành trình mang tri thức từ phương Đông về làm giàu cho nền văn hóa dân tộc. Dù tên tuổi có thể chưa thật sự phổ biến như một số danh nhân khác, nhưng dấu ấn mà ông để lại là không thể phủ nhận.

Thân thế và bước ngoặt cuộc đời của Lương Như Hộc

Lương Như Hộc sinh ra tại xã Hồng Liễu, huyện Thường Tân xưa, nay thuộc khu Thanh Liễu, phường Tân Hưng, thành phố Hải Dương. Cuộc đời ông được đánh dấu bởi những chuyến đi xa và khát vọng cống hiến cho dân tộc. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã bộc lộ ý chí và nghị lực phi thường, điều mà Khổng Tử đã từng nhấn mạnh: “Muốn thực hiện một công cuộc gì, mà khi chưa làm được, thì chăm chú cặm cụi đến quên cả ăn, lúc đã có cơ ngơi thành tựu, thì vui mừng quên ăn, thường khi quên luôn mình đã già”.

Một sự kiện quan trọng đã thôi thúc Lương Như Hộc trên con đường tìm tòi tri thức mới. Đó là lần ông lên tỉnh lỵ mua sách và gặp phải sự bắt bí của một người Tàu chủ hiệu sách. Sự kiện này không chỉ làm ông tức bực vì sự bất lực của bản thân mà còn vì cả dân tộc Việt Nam còn phải phụ thuộc vào nước ngoài trong việc tiếp cận tri thức. Ông nhận ra rằng, việc trông chờ vào người khác mà không tự sản xuất được, đặc biệt là những vật dụng cần thiết về tinh thần như sách vở, là một sự nhục nhã.

Hành trình sang Trung Quốc và công lao truyền nghề

Với quyết tâm tìm học nghề ấn loát, Lương Như Hộc nhận thấy cơ hội tốt nhất là phải sang tận Trung Quốc để nghiên cứu phương pháp của họ. Vận mệnh đã mỉm cười khi ông đỗ Trạng Nguyên và được cử làm sứ thần sang Yên Kinh (nay là Bắc Kinh). Dù nhiều người lo ngại về sự vất vả và hiểm nguy của việc đi sứ, Lương Như Hộc lại vô cùng phấn khởi vì ông coi đây là cơ hội để thực hiện hoài bão lớn lao của mình.

Vào khoảng thế kỷ thứ VII, thứ VIII, khi nghề ấn loát còn xa lạ ở nhiều nơi trên thế giới, thì Trung Quốc đã có những bước phát triển vượt bậc. Việc Lương Như Hộc sang đây không chỉ hoàn thành nhiệm vụ ngoại giao mà còn là cơ hội quý báu để ông quan sát, học hỏi và ghi nhớ kỹ thuật khắc chữ, in ấn. Ông đã mang những kiến thức, kỹ năng đó về, truyền dạy cho dân làng Liễu Tràng, Hồng Lục.

Nhờ sự truyền dạy của ông, nghề khắc bản gỗ in đã phát triển mạnh mẽ tại các làng này. Bằng chứng là nhiều bản khắc in cổ xưa còn được lưu giữ trong các đình, chùa ở Hải Dương, Bắc Giang đều mang dấu ấn tài hoa của những người thợ được Lương Như Hộc trực tiếp đào tạo. Điều này khẳng định vai trò