Quy định Mới Nhất về Sắp xếp Thôn Tổ Dân phố Năm 2026

Hiểu rõ về Sắp xếp Thôn Tổ Dân phố là gì?

Sắp xếp thôn tổ dân phố là quá trình rà soát, điều chỉnh quy mô, cơ cấu tổ chức và tên gọi của các đơn vị hành chính cấp thôn, tổ dân phố nhằm đảm bảo sự phù hợp với các tiêu chuẩn, quy định pháp luật và yêu cầu quản lý thực tế của địa phương. Mục tiêu chính là tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động và phát huy tính tự quản của cộng đồng dân cư. Quy định này được thể hiện rõ trong các văn bản pháp luật, đặc biệt là Nghị định số 185/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 26/5/2026, nhằm thực hiện Kết luận số 34-KL/TW của Bộ Chính trị.

Tiêu chuẩn Cụ thể cho Thôn và Tổ Dân phố

Nghị định 185/2026/NĐ-CP đã đưa ra những tiêu chuẩn rõ ràng về quy mô số hộ gia đình cho từng loại hình và vùng miền khác nhau. Điều này nhằm đảm bảo tính thống nhất và phù hợp với đặc điểm dân cư, địa lý của từng khu vực.

Quy mô số hộ gia đình theo vùng miền

• Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh: Thôn từ 500 hộ, tổ dân phố từ 700 hộ trở lên.
• Vùng trung du và miền núi phía Bắc: Thôn từ 150 hộ, tổ dân phố từ 300 hộ trở lên.
• Vùng đồng bằng sông Hồng: Thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ trở lên.
• Vùng Bắc Trung bộ: Thôn từ 350 hộ, tổ dân phố từ 450 hộ trở lên.
• Vùng Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên: Thôn từ 300 hộ, tổ dân phố từ 450 hộ trở lên.
• Vùng Đông Nam bộ: Thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ trở lên.
• Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ trở lên.

Trường hợp cần thiết, Hội đồng nhân dân cấp xã có thể quyết định việc tổ chức và sử dụng tên gọi thôn, xóm, làng, ấp, bản, buôn, bon, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố, khóm, tiểu khu hoặc tên gọi cộng đồng dân cư khác phù hợp với thực tiễn địa phương. Tuy nhiên, tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình vẫn phải áp dụng tương ứng với loại hình thôn hoặc tổ dân phố.

Tiêu chuẩn đặc thù cho thôn, tổ dân phố ở địa bàn khó khăn

Nhằm ghi nhận và hỗ trợ các địa bàn có yếu tố đặc thù, quy định cho phép quy mô số hộ gia đình có thể thấp hơn so với tiêu chuẩn chung. Các trường hợp bao gồm:

• Địa bàn miền núi, xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Thôn đặc biệt khó khăn, thôn ở địa bàn có địa hình chia cắt phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, dân cư sinh sống phân tán.
• Thôn, tổ dân phố ở địa bàn biên giới, hải đảo hoặc thuộc khu vực quy hoạch giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư.
• Thôn, tổ dân phố nằm biệt lập trên các đảo, cù lao, cồn trên sông.

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ có hướng dẫn cụ thể cho từng địa phương, đảm bảo sự linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tế, yêu cầu quản lý, cũng như tính ổn định và gắn kết cộng đồng dân cư.

Tổ chức hoạt động của Thôn và Tổ Dân phố

Theo quy định, sắp xếp thôn tổ dân phố cũng bao gồm việc kiện toàn bộ máy tổ chức hoạt động. Mỗi thôn có Trưởng thôn và mỗi tổ dân phố có Tổ trưởng tổ dân phố. Đây là những người hoạt động không chuyên trách, đóng vai trò nòng cốt trong việc điều hành và quản lý cộng đồng.

Ngoài ra, căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, đặc điểm địa bàn và khả năng cân đối ngân sách, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định bố trí thêm các chức danh hỗ trợ để giúp Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc thực hiện các hoạt động tự quản của cộng đồng.

Việc bầu cử, cho thôi làm nhiệm vụ của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố tuân thủ quy định của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Trong trường hợp khuyết hoặc cần tổ chức lại, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ chỉ định Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố lâm thời để đảm bảo hoạt động thông suốt, không gián đoạn.

Nhiệm kỳ và Quy trình Bầu cử

Nhiệm kỳ của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là 5 năm. Tuy nhiên, trong những trường hợp đặc biệt như cần bảo đảm thống nhất với thời điểm tổ chức lại thôn, tổ dân phố hoặc do tình huống bất khả kháng (thiên tai, dịch bệnh), Ủy ban nhân dân cấp xã có thể quyết định rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ, nhưng không quá 6 tháng. Nếu việc kéo dài hoặc rút ngắn vượt quá thời hạn này, Ủy ban nhân dân cấp xã cần báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét và quyết định.

Trình tự, Thủ tục, Hồ sơ Thành lập và Sắp xếp

Quy trình sắp xếp thôn tổ dân phố vào tháng 5/2026 nói riêng và các giai đoạn khác nói chung cần tuân thủ chặt chẽ các bước được quy định. Mặc dù Nghị định không nêu chi tiết toàn bộ hồ sơ, nhưng nguyên tắc chung bao gồm việc rà soát, đánh giá, đề xuất, lấy ý kiến cộng đồng, ban hành quyết định và tổ chức thực hiện.

Các bước cơ bản thường bao gồm:

1. Chuẩn bị đề án: Đánh giá hiện trạng, đề xuất phương án sắp xếp dựa trên tiêu chuẩn quy định.
2. Lấy ý kiến cộng đồng: Tổ chức họp dân, lấy ý kiến đóng góp của cử tri tại thôn, tổ dân phố.
3. Thẩm định và phê duyệt: Trình đề án lên cấp có thẩm quyền (thường là Ủy ban nhân dân cấp xã, cấp huyện) để xem xét, thẩm định và phê duyệt.
4. Công bố và triển khai: Thông báo quyết định sắp xếp đến toàn thể người dân, tổ chức thực hiện.

Các địa phương như sắp xếp thôn tổ dân phố tỉnh Gia Lai hay sắp xếp thôn tổ dân phố ở Lâm Đồng, cũng như sắp xếp thôn tổ dân phố ở Hà Nội cần bám sát quy định chung và có thể bổ sung các thủ tục chi tiết phù hợp với đặc điểm địa phương.

Vai trò của Người hoạt động Không chuyên trách

Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Họ là lực lượng nòng cốt tham gia vào các hoạt động tự quản, thực hiện dân chủ trực tiếp và đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng. Chế độ, chính sách đối với lực lượng này cũng được quy định rõ ràng để đảm bảo quyền lợi và khuyến khích họ hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Kết luận về Sắp xếp Thôn Tổ Dân phố

Việc sắp xếp thôn tổ dân phố là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, sự tham gia của cộng đồng và sự chỉ đạo sát sao của chính quyền các cấp. Tuân thủ các quy định tại Nghị định 185/2026/NĐ-CP không chỉ giúp tinh gọn bộ máy hành chính mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và xây dựng địa phương ngày càng phát triển. Hãy cập nhật và chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi này để đảm bảo sự ổn định và hiệu quả hoạt động của đơn vị mình.